۱. چه چیزی می تواند پذیرفته شود؟

قضاوت کردن O-ring نقص های بینایی نیاز به نگاه به نوع نقص، درجه بصری، محدودیت ابعاد، محل نقص و خطر استفاده از آن را در کنار هم دارد. در چین، GB/T 3452.2-2007 "حلقۀ O هیدرولیک و پنوماتیک بخش 2: مشخصات بازرسی کیفیت ظاهر" به طور معمول مورد اشاره قرار می گیرد؛ این استاندارد در حال حاضر در حال اجرا است و معادل ISO 3601-3:2005 است. استاندارد ایزو 3601-3:2005 معیارهای پذیرش کیفیت حلقه های O، طبقه بندی نقص سطحی و حداکثر محدودیت های مجاز را تعریف می کند و برای سیستم های مایع و هوافضا اعمال می شود دخت‌های O-ring .

۲. نحوه استفاده از درجات ظاهری: N، S و CS به معنای «چقدر زیبا به نظر می‌رسد» نیستند، بلکه سطوح ریسک هستند

منطق طبقه‌بندی درجه‌بندی سطحی در استاندارد ISO 3601-3 مبتنی بر ارزیابی ریسک نیازمندی‌های کیفیت سطحی است: درجه N برای استفاده عمومی، درجه S برای کیفیت بالاتر یا نیازمندی‌های دقیق‌تر و درجه CS برای قابلیت اطمینان بالاتر یا کاربردهای حیاتی.

پیشنهاد خرید: فقط عبارت «بدون نقص بصری واضح» را بنویسید. عبارت بهتر این است: «ظاهر مطابق با استاندارد GB/T 3452.2-2007 درجه N/S یا ISO 3601-3:2005+Amd.1:2018 درجه N/S/CS؛ سطح تماس آب‌بندی باید فاقد ترک، برش، حباب، ناخالصی‌های سخت و برش اضافی باشد.»

۳. قضاوت مورد به مورد: برجستگی، کمبود لاستیک، تاول‌زدگی، ترک‌خوردگی، خطوط قالب‌گیری، ذرات خارجی، برش‌زنی

۳.۱ برجستگی: به‌صورت خودکار رد نمی‌شود، اما باید کنترل شود

شرایط قابل قبول: برجستگی کوچک، پیوسته، به‌خوبی چسبیده و غیرقابل جدایش است؛ از حد مجاز درجه ظاهری مربوطه تجاوز نمی‌کند؛ در نوار تماس اصلی آب‌بندی تیز و برجسته‌ای ایجاد نمی‌کند؛ پس از برش‌زنی هیچ برشی، کمبود لاستیک یا پارگی وجود ندارد.

شرایط غیرقابل قبول: برجستگی بلند، غیرمحکم یا قابل جداشدن است؛ برجستگی لبه‌ای تیز ایجاد می‌کند؛ برجستگی در سطح تماس آب‌بندی لغزشی پویا قرار دارد؛ ارتفاع یا عرض برجستگی از حد تعیین‌شده در نقشه یا استاندارد تجاوز می‌کند؛ برش‌زنی باعث آسیب به ماده اصلی می‌شود.

استاندارد ISO 3601-3/Amd.1:2018 تعریف «ترکیب ناهمخوانی لبه‌های قالب، ریزش لاستیک و برجستگی خط اتصال» را برای درجه N و درجه S روشن می‌سازد — که شامل ترکیبی از ناهمخوانی نیمه‌های قالب، ریزش لاستیک (فلش) و برجستگی خط اتصال است — و ابعاد حداکثر مجاز را بر اساس قطر سطح مقطع d2 دسته‌بندی می‌کند؛ در این بازنگری ذکر شده است که معیار مستقل «فلش الف» حذف شده است، بنابراین نسخه‌ای که به آن ارجاع داده می‌شود باید به‌وضوح مشخص گردد.

پیشنهاد قضاوت کنترل کیفیت (QC): برای سطوح ایستا، کم‌فشار و غیرحرجی، ریزش لاستیک (فلش) کوچک و پایدار معمولاً مطابق حدود درجه N قابل پذیرش است؛ اما در درزهای متحرک، سطوح خلاء، گازهای پرفشار یا سطوحی که با مواد دارویی یا غذایی تماس دارند، کنترل باید مطابق درجه S یا CS انجام شود.

۳٫۲ کمبود لاستیک / پرنشدن کامل قالب / کمبود ماده: معمولاً خطر بالا دارد و نمی‌توان آن را به‌عنوان «عیب جزئی زیبایی‌شناختی» در نظر گرفت.

خطر اصلی عدم وجود لاستیک، کاهش محلی سطح مقطع، فشردگی ناکافی و تنش تماس ناکافی است که به راحتی منجر به ایجاد مسیر نشت می‌شود. این خطر به‌ویژه در مواردی که عدم وجود لاستیک در سطح آب‌بندی قطر داخلی، سطح آب‌بندی قطر خارجی، سطح آب‌بندی سر به سر یا نزدیک خط جداکننده رخ دهد، بسیار بالا است.

شرایط پذیرفتنی بسیار محدودی وجود دارد: عدم وجود لاستیک بسیار سطحی و بسیار کوتاه باشد؛ در سطح تماس آب‌بندی نباشد؛ بر حداقل قطر سطح مقطع تأثیری نگذارد؛ در محدوده «پرنشدن‌ها و فرورفتگی‌ها» برای درجهٔ مربوطهٔ N یا S قرار گیرد؛ و پس از فشردگی در هنگام مونتاژ، مسیر نشت پیوسته‌ای ایجاد نکند.

شرایط غیرقابل قبول: عدم وجود لاستیک منجر به ایجاد شیار، حفره، برش یا پله می‌شود؛ عدم وجود لاستیک از خط جداکننده یا لبهٔ آن عبور کند؛ سطح مقطع را زیر حد پایین‌تر نقشه کاهش دهد؛ یا نمونه‌های متعدد و متمرکز عدم وجود لاستیک در یک قطعه مشاهده شود.

ایزو 3601-3/Amd.1:2018 "غیر پر کردن و شکاف" را برای هر دو درجه N و درجه S مشخص می کند و حداکثر اندازه را تعیین می کند؛ حد درجه S به طور قابل توجهی سخت تر از درجه N است.

نتیجه گیری: لاستیک گمشده نمی تواند به سادگی پذیرفته شود؛ تنها زمانی که "بعد در محدوده استاندارد است + در نوار عملکرد مهر و موم نیست + بر حداقل برش متقابل تأثیر نمی گذارد + خطر استفاده کم است" می تواند توسط QC یا بررسی مهندسی آزاد شود.

۳.۳ تاول ها/ سوراخ های تنفسی/ تاول ها ((باز) / سوراخ های پین: تاول های سطحی به طور کلی نباید پذیرفته شوند

در تحلیل شکست حلقه‌های O شکل، پدیده‌های کهیر، خوردگی سطحی، ترک‌خوردن و نقص‌های فضایی-خالی مربوط به جنس مaterial، واکنش‌های شیمیایی، تغییرات دما یا فشار هستند؛ همچنین، افت ناگهانی فشار ممکن است به‌صورت کهیر، خوردگی سطحی یا لکه‌دار شدن ظاهر شود.

نتیجه گیری: کهیرهای قابل‌مشاهده، به‌ویژه کهیرها یا سوراخ‌های سوزنی روی سطح آب‌بندی، در کاربردهای فشار بالا، گازی، خلأ یا پویا باید رد شوند. تنها خوردگی‌های سطحی مجزا و غیرمستقر روی سطح آب‌بندی که عمق آن‌ها در حد مجاز استاندارد باشد، ممکن است مشروط به پذیرش باشند.

۳٫۴ ترک‌ها: عموماً قابل پذیرش نیستند

ترک‌ها یکی از مواردی هستند که در بین عیوب سطحی حلقه‌های O شدیدترین کنترل را دارند. ترک‌ها نقطه‌ای برای تمرکز تنش ایجاد می‌کنند و به‌راحتی تحت فشار، کشش، مونتاژ یا اثر محیطی (مانند سیال عبوری) گسترش می‌یابند؛ همچنین ترک‌ها مستقیماً مسیر نشت ایجاد می‌کنند. ادبیات تحلیل شکست صنعتی نیز ترک‌خوردگی را به‌عنوان یکی از رایج‌ترین انواع شکست ذکر کرده است؛ آسیب ناشی از نصب ممکن است به‌صورت برش‌های کوچک یا قسمت‌هایی از لاستیک که از حلقه جدا شده‌اند، ظاهر شود؛ تخریب حرارتی (پیری حرارتی) ممکن است به‌صورت ترک‌های شعاعی ناشی از دمای بالا مشاهده شود.

شرایط غیرقابل قبول: ترک‌های قابل مشاهده؛ ترک‌های مویی پس از کشیدگی؛ ترک‌ها روی سطح انتهایی، سطح داخلی (ID) یا سطح خارجی (OD) ناحیه آب‌بندی؛ ترک‌هایی که در خط اتصال (parting line) باز می‌شوند؛ برش‌های ابزار برش که به ترک تبدیل می‌شوند؛ ترک‌های ناشی از پیری، اوزون یا حرارت؛ ترک‌های متعدد و تکرارشونده روی یک نوع حلقه.

مواردی که به‌راحتی ممکن است اشتباه تشخیص داده شوند: خطوط اتصال (parting lines) جزئی، خطوط جریان یا خطوط تغییر رنگ لزوماً ترک نیستند. روش تشخیص: با فشار دادن یا خم کردن آرام در بزرگنمایی کم، آن ویژگی خطی را مشاهده کنید — اگر این ویژگی خطی دهانه‌ای باز، لبه‌های برجسته، عمق یا تمایل به گسترش داشته باشد، آن را ترک در نظر بگیرید.

نتیجه گیری: ترک‌ها و برش‌ها/پارگی‌ها به‌طور کلی قابل قبول نیستند. مگر اینکه نقشه مشتری یا استاندارد خاصی به‌صورت صریح اجازه نوع خاصی از ترک در سطح درزبندی را بدهد، کنترل کیفیت نباید چنین قطعاتی را به‌تنها‌یی تأیید کند.

۳٫۵ خط قالب / خط جداسازی: کمی قابل قبول است، اما اگر بالاتر یا پایین‌تر از حد مجاز باشد، قابل قبول نیست.

واشرهای O شکل که به‌روش قالب‌گیری فشاری تولید می‌شوند، معمولاً دارای خط قالب (خط جداسازی) هستند. خود خط قالب معادل یک عیب نیست، اما موقعیت آن به‌راحتی با لبه‌های اضافی (فلش)، عدم تطابق، حباب‌ها، حفره‌ها، برش‌زدن بیش از حد و پارگی منطبق می‌شود.

شرایط قابل قبول: خط قالب پیوسته و یکنواخت است، فاقد ترک و لبه‌های برجسته تیز، از طریق لمس با دست قابل احساس نیست، بر مونتاژ تأثیری ندارد و عدم تطابق، لبه‌های اضافی (فلش) یا ویژگی‌های برجسته یا فرو رفته خط جداسازی در محدوده مجاز درجه مربوطه قرار دارند.

شرایط غیرقابل قبول: لبه برجسته خط قالب واضح است و پس از مونتاژ نقطه تماس اصلی می‌شود؛ ناحیه خط قالب دارای ترک، کمبود لاستیک، حباب یا لبه فلشِ جدا شده است؛ خط قالب در سطح درزبندی حرکتی (لغزشی) یک نوار اصطکاکی ایجاد می‌کند.

استاندارد ISO 3601-3/Amd.1:2018 شامل ناهماهنگی، فلاش ترکیبی، لبه‌برآمده خط جداسازی و فرورفتگی خط جداسازی در موارد کنترل ابعادی عیوب سطحی می‌باشد.

۳٫۶ مواد خارجی/ذرات گنجانده‌شده: به مواد، مکان و برآمدگی آن‌ها توجه کنید

به‌طور کلی رد می‌شوند: براش‌های فلزی، ذرات شن، ذرات سخت، الیاف نمایان، لکه‌های سفید برآمده، ذراتی که روی سطح تماس آب‌بندی قرار دارند، اجسام خارجی قابل استخراج یا ترک‌ها/تخلیه‌ها اطراف مواد خارجی.

ممکن است برای پذیرش بررسی شوند: لکه‌های رنگی جزئی غیرسخت، غیربرآمده و غیرواقع‌شده روی سطح آب‌بندی که خواص ماده را تحت تأثیر قرار نمی‌دهند و الزامات مشتری در زمینه رنگ، پاکی و آلودگی محیطی را نقض نمی‌کنند.

چارچوب کنترل عیوب سطحی استاندارد ISO 3601-3 شامل ترک‌ها، حباب‌ها/سوراخ‌های انفجاری، فلاش و آلودگی در میان دسته‌بندی‌ها می‌باشد؛ هدف از کنترل اجسام خارجی حفظ یکنواختی محصول و قابلیت اطمینان آب‌بندی است.

۳٫۷ برش‌زنی: برش‌زنی مجاز است، اما آسیب ناشی از برش مجاز نیست

برش‌زنی به‌خودی‌خود عیب محسوب نمی‌شود — بلکه برش‌زنی بیش از حد، عیب محسوب می‌شود.

برش‌زنی قابل قبول: برش یکنواخت و صاف؛ بدون آسیب ناشی از برش؛ بدون کاهش محلی در سطح مقطع؛ قطر سطح مقطع برش‌خورده همچنان حداقل مورد نیاز در نقشه یا استاندارد را برآورده می‌کند؛ بدون اثرات خطی شعاعی ابزار.

برش‌زنی غیرقابل قبول: برش به داخل ماده پایه؛ برش تخت و صاف؛ ایجاد نوک‌تیز، ترک یا شیار؛ کاهش محلی سطح مقطع زیر حد پایین‌تر تعیین‌شده؛ ایجاد اثرات خطی شعاعی ابزار.

استاندارد ISO 3601-3/Amd.1:2018 برای هر دو درجه N و S ذکر می‌کند: برش‌زنی مجاز است، اما بعد مربوطه نباید از حداقل قطر سطح مقطع حلقه O شده کمتر باشد و اثرات خطی شعاعی ابزار ممنوع است.

۴. طبقه‌بندی کیفیت بر اساس سطح خطر

سطح A: خطر بالا، در اصل رد می‌شود

برای موارد زیر اعمال می‌شود: ترک‌ها، برش‌ها، پارگی‌ها، وزیکول‌ها، سوراخ‌های عبوری، فقدان لاستیک روی سطح آب‌بندی، ناخالصی‌های سخت، مواد خارجی فلزی، آسیب ناشی از برش‌زنی بیش از حد، کاهش سطح مقطع زیر حد پایین‌تر، و عیوب تکراری در یک دسته واحد.

روش‌های کار با محصول: دسته‌بندی کردن نمونه برای قرنطینه؛ ایجاد گزارش NCR؛ ردیابی فرآیند تولید تا مراحل قالب‌گیری، ترکیب مواد، پخت، تهویه و برش؛ اطلاع‌رسانی به بخش خرید جهت درخواست گزارش ۸D یا اقدام اصلاحی از تأمین‌کننده؛ در مورد محصولات حیاتی، بررسی کامل یا معلق‌سازی استفاده از دسته‌بندی را در نظر گرفت.

سطح B: ریسک متوسط، نیازمند اندازه‌گیری ابعادی و بازبینی مهندسی

برای موارد زیر اعمال می‌شود: کمبود سطحی لاستیک، حفره‌های سطحی، سوراخ‌های کوچک، حفره‌های خط قالب، فلاش موضعی، عدم تطابق جزئی، آلاینده‌های خارجی روی سطح غیردرزبندی، برش نامنظم جزئی.

روش‌های کار با محصول: نمونه‌برداری مطابق با استانداردهای GB/T 3452.2، ISO 3601-3 یا نمونه‌های تعیین‌شده توسط مشتری؛ تأیید اینکه آیا عیب روی نوار تماس درزبندی قرار دارد یا خیر؛ تأیید فشار کاربردی، محیط، دما و شرایط دینامیکی یا استاتیکی؛ در صورت لزوم، انجام آزمون مونتاژ یا آزمون نگهداری فشار هوا یا آب.

سطح C: ریسک پایین، ممکن است مطابق با استاندارد پذیرفته شود

برای موارد زیر اعمال می‌شود: خط قالب جزئی؛ فلاش در محدوده کنترل‌پذیر؛ لکه‌های رنگی جزئی روی سطح غیرکاربردی؛ علامت‌های جریان جزئی؛ علامت‌های برش صاف، یکنواخت و بدون آسیب.

روش‌های کار با محصول: ثبت و انتشار؛ در صورت افزایش نسبت عیوب مشابه، اطلاعات به بخش تولید ارسال شود تا فرآیند قالب‌گیری یا برش اصلاح گردد.

۵. راهنمای عملیاتی کنترل کیفیت، تولید و خرید

راهنمای کنترل کیفیت

کنترل کیفیت باید به ترتیب زیر انجام شود: ابتدا طرح فنی و مشخصات خرید را بررسی کند — آیا استاندارد GB/T 3452.2، ISO 3601-3، استاندارد داخلی مشتری یا درجه ظاهری N/S/CS تعیین شده است؛ سپس نوع عیب را طبقه‌بندی کند — لبه‌های اضافی (فلش)، کمبود لاستیک، حباب‌ها، ذرات خارجی، ترک‌ها، خطوط قالب و علامت‌های برش — که هر کدام جداگانه ثبت می‌شوند و نه به‌صورت کلی تحت عنوان «عیب ظاهری»؛ سپس محل عیب را تعیین کند — سطح درز در تماس با سطح داخلی (ID)، سطح درز در تماس با سطح خارجی (OD)، سطح درز در تماس با سطح انتهایی، منطقه خطوط قالب و سطح غیرکاربردی؛ سپس ابعاد را اندازه‌گیری کند — ارتفاع، عمق، طول، عرض، تعداد و فاصله‌گذاری؛ و در نهایت خطر را ارزیابی کند — درزهای پویا، فشار بالا، گاز، خلأ، مواد غذایی/دارویی و قطعات حیاتی از نظر ایمنی همه با دقت بالا بررسی می‌شوند.

راهنمای تولید

راهنمای خرید

سفارش‌های خرید و توافق‌نامه‌های فنی باید به‌صورت واضح تدوین شوند؛ برای مثال: «درجه ظاهری واشر O-ring: استاندارد GB/T 3452.2-2007 درجه N/S یا استاندارد ISO 3601-3:2005+Amd.1:2018 درجه N/S/CS؛ سطح تماس آب‌بندی نباید دارای ترک، برش، حباب، ناخالصی‌های سخت، نقص‌های واضح یا برش اضافی باشد؛ لبه‌های برش، خط قالب و فرورفتگی‌ها مطابق با محدودیت‌های درجه مربوطه کنترل می‌شوند؛ قطعات حیاتی نیازمند ردیابی دسته‌ای، گواهی مواد، دسته‌ی پخت و تأیید نمونه اولیه/نمونه محدودکننده هستند.»

از نوشتن صرفاً «بدون لبه‌های تیز و بدون کمبود لاستیک» خودداری کنید — این توصیف هیچ استاندارد کمّی‌ای ندارد و به راحتی منجر به اختلافات بین تأمین‌کننده، کنترل کیفیت و مشتری می‌شود.

۶. اصول عملی‌ترین قضاوت در محل

موارد رد خودکار: ترک‌ها، برش‌ها، پارگی‌ها، حباب‌ها، کمبود لاستیک روی سطح آب‌بندی، ناخالصی‌های سخت، آسیب ناشی از برش اضافی، مقاطع عرضی زیر حد پایین

موارد پذیرش مشروط: لبه‌های اضافی (فلش)، خطوط اندک قالب، فرورفتگی‌های سطحی، نشانه‌های جریان اندک، لکه‌های رنگی اندک در خارج از سطح آب‌بندی، نشانه‌های برش کنترل‌شده

موارد نیازمند بررسی مهندسی: حباب‌ها، فرورفتگی‌های سطحی در نزدیکی سطح آب‌بندی، لبه‌های اضافی (فلش) در آب‌بندی پویا، نقص‌های سطحی حلقه‌های O شده تحت فشار بالا یا خلأ، هرگونه نقص مشکوک